Browiński Józef (1882–1927), prof. nadzw. Uniw. Pozn., ur. 3 VI w Gniewczynie k. Jarosławia w Małopolsce jako syn małorolnego gospodarza. Pierwotne swe nazwisko Brzystek zmienił, idąc za dość powszechnym zwyczajem w b. Galicji tej młodzieży, która, wychodząc z ludu, tworzyła pierwsze pokolenie inteligencji. Mimo tej zmiany pozostał doskonałym przedstawicielem dojrzewającej do narodowego patrjotyzmu warstwy włościańskiej. Po ukończeniu gimnazjum w Jarosławiu w czerwcu 1902 odbył studja na wydz. filozof. Uniw. we Lwowie, które ukończył ze stopniem doktora chemji. Jeszcze podczas studjów zaliczał się do grona młodych badaczy, których skupiała pracownia prof. Stan. Bądzyńskiego. W niej wykonał swą pracę doktorską z chemji fizjologicznej nad nieznanemi produktami rozkładu białka we krwi, prowadził badania nad losem składnika żółci (cholesteryny) w ustroju. Jako asystent pracował do wybuchu wielkiej wojny przy katedrze chemji wydziału lek. Uniw. Lwow. Pracę naukową przerwała mobilizacja, i B. został wysłany na front serbski. Za mundurem porucznika c. k. armji zawsze miał »Pana Tadeusza«, z którym się nie rozstawał, gdyż, jak mówił, ta książka krzepiła jego serce wśród niebezpieczeństw wojennych zdala od swoich, w obcej armji. Ciężko ranny w Serbji, a po wyleczeniu w Wiedniu, jeszcze ciężej ponownie ranny w walkach na Krasie przeciw Włochom, po dłuższem zdrowieniu uznany za inwalidę wojennego, został w r. 1917 powołany do dowództwa austrjackich władz okupacyjnych w Lublinie. Na nowem stanowisku, korzystając z zaufania i stosunków w społeczeństwie polskiem, które zyskał w latach poprzednich jako członek tajnej organizacji Ligi Narodowej, brał udział w akcji, która zmierzała do zjednoczenia ziem polskich, podtrzymywała społeczeństwo w oporze przeciw tworzeniu armji po stronie państw centralnych. W trudnych chwilach, gdy dla ruchu politycznego tej orjentacji komunikacja między zaborami doznawała wielu przeszkód, B. był łącznikiem między Lublinem a tem gronem we Lwowie, któremu przewodzili m. in. Tadeusz Cieński, Albin Rajski, Aleksander hr. Skarbek, Jan Kasprowicz, Czesław Mączyński, Stanisław Głąbiński. W połowie 1918 r. B. został przyjęty do »polskich kadr wojskowych«, organizacji tajnej, założonej przez hr. Skarbka i kpt. Mączyńskiego wśród oficerów Polaków armji austrjackiej. Listopad 1918 zastał B-go wśród członków pierwszej komendy obrony Lwowa. Jako niezdolny do walki orężnej, objął on skarb załogi lwowskiej i wytrwał wraz z rodziną na posterunku aż do ostatecznej odsieczy Lwowa w r. 1919. W trudnych warunkach pracy pedagogicznej nad wracającą z frontu młodzieżą ciężko zaniemógł na panującą wówczas hiszpankę, która w następstwie podkopała jego zdrowie.
B. miał zapewnione stanowisko w szkolnictwie średniem oraz widoki karjery naukowej we Lwowie, gdzie był znany i ceniony jako prezes Bratniej Pomocy, współorganizator Domu Akademickiego im. A. Mickiewicza, jako działacz wszechpolskiego tajnego »Zetu« (Związku Młodzieży Polskiej). Za namową przyjaciół przybył jednak do Poznania, by tutaj w środowisku wówczas mu jeszcze nieznanem przyłożyć ręki do organizowania wydziału lekarskiego Uniw. Pozn. W r. 1921 habilitował się z chemji na wydziale lek. Uniw. Pozn., a od 1 V 1922 został mianowany profesorem nadzwyczajnym tego przedmiotu. Lecz skutki wielkiej wojny i choroby potrosze uniemożliwiły pracę pedagogiczną. Otrzymanego urlopu na leczenie nie zdołał wykorzystać. Zmarł w lutym 1927 i pochowany został na cmentarzu św. Wojciecha w Poznaniu.
B. zarówno w przyjaźni, jak w służbie był wiernym, prawym i pewnym towarzyszem. Nie było w nim nic z błyskotliwości, lecz twarde i proste poczucie konieczności stałego wysiłku, skłonność do głębokiej orki – było, wyniesione ponad walkę klas i przeciwieństwa stanów, usiłowanie ogarnięcia całości zagadnień i obowiązków narodowych. W nauce, którą miłował, nie upatrywał absolutu. Ten absolut upatrywał nasamprzód w miłości Ojczyzny, a potem w Chrystusowej wierze: bo też dla niego, jak dla wielu ludzi tej generacji, zmartwychwstanie Polski było zrządzeniem i najsilniejszym dowodem czuwającej nad nami Opatrzności.
Spis prac naukowych »Kosmos«, t. 49 (1924), por. też życiorys Stan. Bądzyńskiego w Polsk. Słown. Biogr.
Stefan Dąbrowski